ویژه های مهامکس
ویژه ها

کاربرد آنالیز NMR در صنعت نفت

تاریح انتشار: ۰۶ خرداد ۱۴۰۳
تعداد بازدید: ۸۱
دسته‌بندی: طیف سنجی

نفت یک ماده بسیار حیاتی و استراتژیک در جهان کنونی است که تغییرات قیمت آن نیز یکی از مؤلفه‌های اصلی اقتصادی بسیاری از کشورها است. در این مقاله ابتدا با نفت، انواع ساختارهای آن، انواع نفت، کاربردها و عوارض استفاده از نفت آشنا می شوید و سپس به کاربرد آنالیز NMR به عنوان تکنیکی بسیار پرکاربرد در صنعت نفت می پردازیم.

نفت، و به عنوان یکی از پر اهمیت ترین منابع انرژی در جهان و یک ماده طبیعی از پایه‌های اقتصاد و صنعت بشری محسوب می‌شود. این ماده چند هزارین سال قبل از میلاد در مناطق مختلف کشف شده و از آن زمان تا به امروز، نقشی کلیدی در پیشرفت تمدن‌ها و توسعه جوامع انسانی داشته است. از سوی دیگر، نفت به‌عنوان ماده‌ای با ارزش به بازارهای جهانی عرضه می‌شود و در تجارت بین‌المللی نقش مهمی ایفا می‌کند. در نتیجه به عنوان یکی از مؤلفه‌های اصلی اقتصادی بسیاری از کشورها، تغییرات در قیمت نفت می‌تواند تأثیرات گسترده‌ای بر اقتصادهای جهانی داشته باشد.

کاربرد آنالیز NMR در صنعت نفت

آشنایی با ساختار نفت

نفت، یک مخلوط پیچیده از هیدروکربن‌ها و ترکیب‌های مرتبط است که از زیر زمین استخراج می‌شود. ساختار نفت به عنوان یک ماده طبیعی به شکلی بسیار گوناگون در نظر گرفته می‌شود، ولی اجزای اصلی آن شامل هیدروکربن‌ها، ترکیبات آلی و ترکیبات غیرآلی است. به طور کلی، ساختار نفت به دو قسمت اصلی تقسیم می‌شود:

هیدروکربن‌ها: اکثریت اعظم نفت از هیدروکربن‌ها تشکیل شده‌اند، که ترکیباتی از آب و کربن هستند. هیدروکربن‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند:

هیدروکربن‌های الیافتی: این دسته شامل هیدروکربن‌هایی می‌شود که به صورت زائد در نفت یافت می‌شوند و اغلب در قالب گاز یا مایعات سبک تر از آب معمولاً در لایه‌های بالایی زمین وجود دارند. به عنوان مثال، متان، اتان، پروپان و بوتان در این دسته قرار دارند.

هیدروکربن‌های سنگین: این دسته شامل هیدروکربن‌هایی می‌شود که به صورت مایع یا جامد در لایه‌های زیرین زمین یافت می‌شوند. این هیدروکربن‌ها معمولاً دارای زنجیره‌های طولانی‌ تری از اتم‌های کربن هستند و به عنوان مثال‌ها می‌توان به نفت خام، گازوئیل، بنزین و مازوت اشاره کرد.

ترکیبات آلی و غیرآلی: در مواردی، نفت حاوی ترکیبات آلی و غیرآلی اضافی نیز است. این ترکیبات شامل اکسیژن، نیتروژن، گوگرد و فلزات مختلف می‌شود. این ترکیبات به‌ طور معمول در مقادیر کمتر در نفت حضور دارند و ممکن است برای کیفیت و خواص نهایی محصولات نفتی تأثیر داشته باشند.

ساختار نفت به شدت متغیر است و بسته به منبع استخراج، محیط زیست مورد نظر و شرایط زمینی، ترکیب‌ها و میزان آلاینده‌ها می‌تواند متفاوت باشد. این تنوع در ساختار باعث می‌شود که نفت به محصولات مختلفی مانند گازوئیل، بنزین، مازوت، قیر و... تبدیل شود که در صنعت، انرژی و تجارت جهانی به کار می‌ روند.

آشنایی با ساختار نفت

انواع نفت

نفت به عنوان یک مخلوط پیچیده از هیدروکربن‌ها و ترکیبات مرتبط، به تنوع و تفاوت‌های زیادی در ساختار و خصوصیات مختلف شناخته می‌شود. این تفاوت‌ها در سطوح مختلف از جمله ساختار مولکولی، چگالی، ویسکوزیته، میزان گوگرد، محتوای آب و... به ‌وجود می‌آید. به طور کلی، نفت به چندین دسته‌ بندی معمولی تقسیم می‌شود که در زیر به برخی از این انواع اشاره می‌ کنیم:

نفت خام سبک:  این نوع نفت  دارای هیدوکربن های الیافتی با زنجیر های کوتاه‌ است و معمولاً چگالی و ویسکوزیته کمتری نسبت به سایر انواع دارد. نفت خام سبک به عنوان ماده اولیه برای تولید بنزین و محصولات سبک دیگر به‌ کار می‌ رود .

نفت خام متوسط: این نوع نفت بین نفت سبک و سنگین قراردارد. دارای زنجیره‌های کربنی وسط‌ طول هستند و معمولاً برای تولید محصولات میانی مانند گازوئیل و مازوت استفاده می‌ شود.

نفت خام سنگین: این نوع نفت دارای زنجیر های بلند و هیدروکربن‌های سنگین است. این نفت‌ها معمولاً چگالی و ویسکوزیته بالایی دارند و برای تولید محصولات سنگین مانند مازوت استفاده می‌شوند.

نفت آبی: نفت آبی یا بیتومن، یک نوع نفت سنگین است که به صورت طبیعی در لایه‌های زمینی یافت می‌ شود. این نفت دارای چگالی بسیار بالا و ویسکوزیته زیادی است. برای استخراج از منابع نفت آبی معمولاً به فرآیندهای استخراج خاصی احتیاج دارد.

نفت شیل: نفت شیل، نفتی است که از سنگ‌های شیل استخراج می‌ شود. این نفت دارای خصوصیات متفاوتی نسبت به نفت‌های خام سنتی است و فرآیندهای خاصی برای استخراج و فرآوری آن وجود دارد.

کاربردهای نفت

نفت به عنوان یک منبع انرژی اساسی و یک ماده اولیه اساسی در تولید محصولات مختلف، در صنایع، تجارت و زندگی روزمره انسان‌ها نقش بسیار مهمی دارد. در زیر به برخی از کاربردهای اصلی نفت اشاره خواهیم کرد:

سوخت‌های فسیلی: یکی از کاربردهای اصلی نفت، تولید سوخت‌های فسیلی است. از این سوخت‌ها در خودروها، نیروگاه‌ها، هواپیماها، کشتی‌ها و ماشین‌آلات مختلف برای تولید انرژی و حرکت استفاده می‌شود. محصولات نفتی معمولاً به سه دسته تقسیم می‌شوند: بنزین (استفاده در خودروها)، گازوئیل (برای موتورهای دیزلی) و مازوت (برای نیروگاه‌ها و حمل و نقل دریایی).

مواد اولیه شیمیایی: نفت به عنوان ماده اولیه مهم در تولید محصولات شیمیایی مانند پلاستیک‌ها، لاستیک‌ها، رزین‌ها، رنگ‌ها، قیر، گاز‌های صنعتی و داروها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

تولید برق: نفت در نیروگاه‌های حرارتی برای تولید برق به کار می‌رود. در این نیروگاه‌ها، نفت سوخت شده و حرارت تولید شده به بخار تبدیل می‌شود که سپس توربین‌ها را می‌چرخاند و انرژی برق تولید می‌شود.

سوخت‌های هواپیما: نفت نیز به عنوان سوخت‌هایی برای هواپیماها استفاده می‌شود.

حفاری و تولید پتروشیمی: نفت به عنوان منبع اصلی برای تولید مواد پتروشیمی مانند آمونیاک، متانول، اتیلن و پلیمرها استفاده می‌شود. این مواد در تولید مواد پلاستیکی، کودها، مواد شوینده و محصولات شیمیایی دیگر مورد استفاده قرار می ‌گیرند.

تولید محصولات روغنی: نفت خام تبدیل به محصولاتی مانند روغن موتور، روغن گرمایی، روغنهای آشپزی و صابون‌ها می‌ شود.

صنایع داروسازی: بسیاری از مواد دارویی از ترکیبات مشتق شده از نفت به دست می‌آیند که در تولید داروها مورد استفاده قرار می‌ گیرند.

مصرف در زندگی روزمره: نفت در تولید مواد ضدعفونی‌ کننده، لوازم بهداشتی، لاستیک‌ها، رنگ‌ها، محصولات آرایشی و بهداشتی نیز به کار می ‌رود.

کاربرد نفت

عوارض نفت

استفاده از نفت و تولید محصولات نفتی، علاوه بر مزایای بسیاری که ذکر شد، عوارض و چالش‌هایی نیز به همراه دارد که به صورت کامل در زیر توضیح داده می‌شوند :

آلودگی محیط زیست: یکی از عوارض اصلی استفاده از نفت و محصولات نفتی، آلودگی محیط زیست است. تخریب اکوسیستم‌ها، آلودگی هوا، آب و خاک از اثرات جانبی استخراج، حمل ‌ونقل و فرآوری نفت می‌ باشد.

تغییرات اقلیمی: احتراق سوخت‌های فسیلی نفت، انتشار گازهای گلخانه‌ ای مانند دی‌اکسید کربن را افزایش می‌دهد که به تغییرات اقلیمی منجر می‌شود. این تغییرات شامل گرمایش جهانی، ذوب یخچال‌ها و تغییر الگوی باران‌ها می‌ شود.

ابتلا به بحران‌های اقتصادی: اکتشاف و تولید نفت در بسیاری از کشورها می‌ تواند به وابستگی به این منبع انرژی و تقلبات مالی منجر شود. همچنین، نوسانات در قیمت نفت به عنوان یک کالای جهانی می‌تواند اقتصادهای کشورها را تحت تأثیر قرار دهد.

خطرات حادثه‌های نفتی: حوادث نفتی مانند ریزش نفت از ناوگان حمل‌ ونقل دریایی، فروریختگی‌های نفتی دریاچه‌ها و رودخانه‌ها، انفجارهای مخازن نفتی و تصادفات در نیروگاه‌های حرارتی می‌ توانند به آلودگی و تخریب محیط زیست و همچنین اثرات زیستی و اقتصادی ناگوار منجر شوند.

افزایش وابستگی به مناطق خاص: کشورها که به دلیل دارا بودن منابع نفتی با سایر کشورها تجارت می‌کنند، ممکن است به وابستگی شدید به این مناطق برای تأمین نیازهای انرژی خود بیفتند که ممکن است در مواقع تنش‌های جهانی مشکل‌آفرین شود .

اثرات بر بهداشت انسانی: آلودگی هوا و آب ناشی از فعالیت‌های نفتی می‌تواند به مشکلات بهداشتی انسانی منجر شود. همچنین، حوادث نفتی مانند انفجارها و حوادث تصادفی می‌توانند عواقب جدی برای جان و سلامتی انسان‌ها داشته باشند .

تاثیرات بر جوامع محلی: استخراج نفت در مناطق محلی ممکن است به تخریب تاریخچه، فرهنگ و زندگی جمعیت‌های بومی منطقه منجر شود. همچنین، انتظارات بالای اقتصادی و اشتغالزایی در طول دوره فعالیت نفتی ممکن است منجر به تخریب تنوع اقتصادی در منطقه شود .

تخریب زیستگاه‌های طبیعی: حفاری و تولید نفت می‌تواند مناطق زیستگاهی مانند جنگل‌ها، بیابان‌ها و مناطق آبی را تخریب کند و به تهدید و انقراض بسیاری از گونه‌های جانوری و گیاهی منجر شود.

آشنایی با آنالیز NMR

آنالیز NMR یک تکنیک در شیمی است که برای بررسی و شناخت ویژگی‌های مولکول‌ها و ترکیبات شیمیایی استفاده می‌شود. این تکنیک بر اساس تعامل هسته‌های اتمی با یک میدان مغناطیسی و انرژی مغناطیسی آنها در جواب به این میدان اساس‌ گذاری شده است.

انواع کاربرد آنالیز  NMR در صنعت نفت

آنالیز NMR برای شناخت دقیق ویژگی های نفت خام و محصولات مرتبط به کار می رود در زیر به کاربرد این آنالیز در صنعت نفت خام اشاره می کنیم :

  • تحلیل ترکیبات نفتی: این تکنیک به شناسایی و کمیت گیری ترکیبات نفتی مانند : هیدروکربن ها , اسید های آلی، رزین‌ها، آسفالتین‌ها و غیره کمک می‌کند. این تجزیه‌ وتحلیل دقیق به صنعت نفت کمک می‌کند تا نفت خام را به‌ طور دقیق‌ تر تصویر کند و فرآیندهای فرآوری و بهینه ‌سازی را تسهیل کند.
  • تعیین ویژگی های فیزیکی نفت: این تکنیک قادر به تعیین ویژگی های فیزیکی مهمی مانند : چگالی , ویسکوزیته , تراوایی و میزان اشباع پذیری نفت است . این اطلاعات در طراحی و بهینه سازی عملیات تولید , حمل و انبار داری نفت مهم است.
  • شناسایی آلاینده ها: این تکنیک به شناسایی و کمیت گیری آلاینده های مختلف در نفت مانند : آب , نمک , گازهای خوراک و مواد جامد کمک می کند . این موارد می تواند اثرات منفی روی کیفیت نفت و تجزیه و تحلیل مشکلات عملیاتی را کاهش دهد.
  • تشخیص تغییرات در نفت خام: تغییراتی مانند تغییرات دما و فشار در مخازن نفتی می‌توانند به تغییر در کیفیت و ویژگی های نفت خام منجر شود این تکنیک می تواند این تغییرات را تشخیص داده و خواص نفت را تجزیه و تحلیل کند.
  • کنترل فرایند ها: این تکنیک به کنترل کیفیت  در واحد های تصفیه و ترکیب نفت خام و محصولات تولیدی کمک می‌ کند. این تکنیک می‌تواند به تشخیص به موقع تغییرات و نوسانات در فرآیندها کمک کند .
  • تحقیق و توسعه: این تکنیک  در تحقیقات صنعت نفت به ‌عنوان یک ابزار قدرتمند برای بررسی تغییرات شیمیایی، فیزیکی و ساختاری نفت و محصولات مختلف از جمله مواد ترکیبی جدید مورد استفاده قرار می‌ گیرد.

به طور کلی استفاده از آنالیز NMR در صنعت نفت اطلاعات مهمی را درباره ترکیبات , خواص و کیفیت  نفت ارائه می‌ دهد و در بهبود کارایی فرآیندها و بهینه ‌سازی تولید و فرآوری نفت نقش مهمی دارد .